Raspad Jugoslavije i stvaranje novih regionalnih zajednica

168

Brojni autori su pokušali demistificirati uzroke raspada Jugoslavije, počevši od onih najširih, vezanih za ekonomiju, pa do parcijalnih kakvi su identiteti i na kraju do onih najsitnijih režimskih propusta. U ovom radu ću napraviti sintezu najbitnijih uzroka raspada SFRJ, a u zaključnim razmatranjima ću objasniti pojavu novih teritorijalnih i političkih entiteta.

Identiteti determiniraju bitnost jedne nacije, a činjenica je da jugoslovenski identitet nikad nije formiran, jer on bi primarno uslovljavao jugoslovenski jezik i poistovjećivanje svih građana s tom teritorijalnom zajednicom. U Jugoslaviji je Centralni komitet držao na okupu jednu naciju, ali isključivo preko svog represivnog aparata, koji nije bio suptilan kao što je to danas slučaj. Sistem nije funkcionisao zbog prirodne potrebe građana da se poistovjećuju s državnim simbolima (zastavom, grbom, himnom, reprezentacijom…) već je agresivnim djelovanjem obavještajnih službi i policijskih snaga bila nametnuta potreba da se podržavaju političke strukture. Savez komunista je imao legitimitet da na taj način održava socijalistički sistem, ali kada se hijerarhijska struktura izmijenila, tada je počeo neposluh prema sistemu, jer je on bio baziran isključivo na kultu ličnosti i harizmatskom vođenju politike. Sintezom ovih navedenih teza jasno možemo zaključiti da su identiteti bili sporadična kategorija opstanka i postojanja Jugoslavije, jer počevši od Slovenije, koja nikada nije imala razvijenu pripadnost Jugoslaviji, pa do Hrvatske i Bosne i Hercegovine, koji su unutar te teritorijalne zajednice pokušavali razviti svoju vlastitu paradigmu ne priznavajući dominaciju Beograda, pa na kraju do Srbije, koja je unutar Jugoslavije imala ambiciju da ostale nacionalne identitete inkorporira u svoj nacionalni identitet i da preko njih postane superiorna nacija.

Ekonomija je u socijalizmu sekundarne prirode, a zbog toga su brojni autori pogriješili u prepoznavanju ekonomskih uzroka raspada Jugoslavije, jer nisu objasnili vremensko/geografsku odrednicu unutar koje se desio raspad SFRJ. Dakle, ekonomija se mora posmatrati kao sredstvo pomoću kojeg je CK vršio redistribuciju dobara i pomoću koje je isključivo on jačao svoju poziciju u geostrateškim igrama, ali građani nisu imali razvijenu svijest o državnom blagostanju, kakvu danas prepoznajemo, a u prilog tome idu i protesti koji nikada nisu bili uzrokovani ekonomskim problemima.  Nesporna je činjenica da je Jugoslavija bila ekonomski održiva zbog bipolarne podjele svijeta, gdje je SAD kreditno finansirao državu, a kada je svijet počeo ići u unipolarnom pravcu, tada i prestaju finansiranja od strane SAD-a. Ovdje moramo biti oprezni, jer EU I Jugoslavija nisu isti politički koncepti, pa kao takvi nemaju ni istu percepciju i potrebu SAD-a da taj entitet održe funkcionalnim, pa bi i u tom kontekstu ekonomija bila marginalizirani faktor raspada Jugoslavije, a u slučaju raspada EU, onda bi ključni faktor bila ekonomija, jer je na tome i bazirana Unija, ali o tom konceptu ću pisati nešto kasnije

Ideologija je jedna od najbitnijih odrednica, prvo održavanja sistema, a nakon toga i njegovog raspada, jer komunizam je bio isključivo ideološka odrednica koja se suprotstavljala kapitalističkim idejama, ali je u konačnici bila poražena od strane privlačnijih ideja zapadnih ideologija. Ljudi su prestali vjerovati u ideju Jugoslavije, koja se nije uspjela prilagoditi savremenim trendovima koje je nametnula globalizacija. Kada se svemu tome dodaju i pretenzije država koje su dominantno podržavale ideju demokratije i zapadnih vrijednosti, onda je kraj Jugoslavije, kao takve, bio nužan.

Mnogo toga je moglo biti drugačije da je prihvaćena neoliberalna paradigma i da su identiteti imali drugačiju vrijednost, kao što je to danas slučaj s EU. Ne možemo govoriti o razvijenom evropskom identitu (on je postojan isključivo zbog ekonomskih benefita), ali i dalje sve države vjeruju u evropske principe, koje su bazirane na drugačijoj vrsti represivnog aparata, sadržane su u zakonskim regulativama. Potreba za ekonomskim, regionalnim udruživanjem postoji, jer su to „bazeni“ svjetskih sila iz koje crpe resurse , ali i političku moć. Zapadni Balkan je sada tercijarni faktor za sve svjetske sile, ali je nekada bio i primarni faktor, zbog kontroliranja „tranzit zone“ između Evrope i Azije, pa su tada trebali biti iskorišteni odnosi sa svjetskim blokovima i trebala se početi stvarati politička/trgovinska zona, koja bi sekundarno bila „balkon“ Evropskoj uniji s ogromnim potencijalom da ponovo postane finansiran od nekog bloka, jer se svijet danas nalazi u multipolarnoj podjeli, pa su saveznici potrebni  svim bitnim akterima.

Sada se može tražiti alternativno rješenje u vidu stvaranja trgovinske regionalne zajednice, ali o političkom konsenzusu je teško govoriti, jer je Zapadni Balkan i dalje tempirana bomba koja bi se mogla deaktivirati jedino snažnim ekonomskim politikama, a do tada nam ostaje samo nada da će se Evropska unija smilovati i da će primiti sve države Zapadnog Balkana pod svoj „kišobran“.

Piše: diplomirani politolog, Amel Petrović

Comments